گزارش سمانه راسخی نیا: سيزدهين نشست عصر كتاب روز شنبه هفده مهر ماه با عنوان «آخرت و خدا؛ هدف بعثت انبيا» با سخنان حسن خواجويي در ساختمان امور هنری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نیشابور برگزار گرديد.

به نظر سخنران، بازرگان در اين كتاب با بررسي جزئيات آيه هاي قرآني ابتدا به طرح مساله پرداخته و گفته است: منظور خداي باري تعالي از بعثت پيغمبران و ماموريت و رسالت آنان چه بوده است وانتظار از دين و استفاده مومنين از دينداري چه بايد باشد؟ (انتظار ما از دين چيست؟) "حسن خواجويي" در سيزدهمين نشست "عصر كتاب"

به نظر بازرگان رواج و پيدايش افكار ناسيوناليسم، ليبراليسم، كمونيسم وسوسياليسم و عنوان شدن ايدئولوژي و جهان بيني از سوي ماركس منجر به ترويج فكر ايدئولوژي بين مسلمانان شد.

سخنران با اشاره به ديدگاه هاي اهل كلام اسلام مي گويد: چون بني آدم جاهل و عاصي و متجاوزند بر خداوند صاحب لطف واجب است افرادي را براي هدايت و حكومت مامور سازد. نويسنده كتاب با توجه به اصل اطاعت مردم از حكومت در گذشته سوء استفاده زيركانه و مقبولي از طرز تفكر و ارتباط تنگاتنگ دين و دولت را نتيجه چنين فكري بيان مي كند .

وي با اشاره به برداشت‌هاي بازرگان از سوره بقره  چنين اظهار داشت: حكومت و فرماندهي ملت ها به خواست آنها و پيامبري به خواست خداست .

ناطق اين نشست ادامه مي دهد: در مسيحيت عيسي (ع) با حفظ و تاييد كتاب و كلام موسي كاري به قيصر (پادشاه رم) نداشت ولي نتيجه ولايت مطلقه كليسا به عنوان پيروان مسيح بر اروپا، تفتيش عقايد خونين، شورش عليه متوليان دين و حركت به دوره ي رنسانس مي باشد.

بازرگان در ادامه به عمل پيغمبران در عالم انسان ها اشاره كرده و اظهار مي دارد: انقلاب عظيم الهي عليه خودمحوري انسان ها براي سوق دادن آنها به سوي خدا و اعلام دنياي جاويدان بزرگتر از دنياي فعلي دو رسالت اصلي پيامبران بوده است.

به گزارش سخنران، وي معتقد بوده كه پذيرفتن ولايتعهدي مامون توسط امام رضا (ع) با شرط عدم دخالت در امور،‌ سوزاندن نامه ابومسلم خراساني به مضمون بيعت و دعوت به قيام براي كسب قدرت توسط امام صادق (ع)، حركت امام حسين (ع) به دنبال مكاتبات گسترده كوفيان و به خواست عمومي، صلح امام حسن (ع) با معاويه به خواست عمومي و مشروط به انتخاب خليفه بعدي توسط وجوه امت و برخوردهاي تاريخي امام علي (ع) پيش و پس از زمامداري همگي اسناد تاريخي شيعيان در خصوص عدم تمايل امامان شيعه به اولويت نداشتن كسب قدرت سياسي بوده است چنانكه در عهدنامه مالك اشتر كه جامع ترين سند تاريخي موجود است از انصاف و عدالت، احسان و خدمت، مديريت و مراقبت و مساوات و مشورت و محبت داد سخن داده شده و سفارش به اجراي فرايض ديني به جز نماز جمعه كه صبغه عبادي و سياسي دارد نشده است.

آقاي بازرگان كه مبدع شيوه جديد بررسي سال نزول آيات قرآن به نام «منحني نزول وحي» مبتني بر فرمول هاي رياضي و با اين ديد كه اعجاز قرآن از رابطه تاريخي آيات با اعداد هستي قابل كشف است مي باشد در ادامه كتاب 11 گروه تنزيل آيات را در سال اول بعثت داراي تاكيد خاص بر مفهوم انذار نسبت به قيامت معرفي مي كند و پس از آن معرفي توحيد را هدف گروه هاي ديگر تنزيل مي داند و اين گونه نتيجه گيري مي كند: قسمت اعظم آيات بر دو محور خدا و آخرت بنا شده و احكام فقهي نيز تنها 2 درصد آيات قرآن را تشكيل مي دهد.

خواجوئي در ادامه تصريح مي كند: به عقيده آقاي بازرگان بهبود وضع جامعه در اثر رعايت اخلاق و صداقت و امانت كه دستورهاي اجتماعي دين است نتيجه فرعي رسالت پيامبر بوده وگرنه هدف همانا سوق دادن انسان ها به سمت معنويت بوده است.

وي تعريف حكومت ديني را از ديدگاه مهدي بازرگان اين گونه توضيح مي دهد: حكومتي را كه كلا يا جزئا دين و سياست را يكي دانسته و قانون برآمده از دين را مبناي عمل قرار داده و وظيفه خود را تبليغ و تحميل دين و صدور آن به بلاد كفر اعلام كرده و مامور اجرايش را نيز روحانيان معرفي مي نمايد مي توان حكومتي ديني تلقي كرد.

وي در ادامه به نقل از نويسنده كتاب مي گويد: پيامبران نه از راه اعمال قدرت و نظارت بر عقيده مردم تبليغ كرده اند و نه براي دعوت به توحيد اقدام به تشكيل حكومت كرده اند كه اين دو مقوله هاي سواي از هم است.

نويسنده و پژوهشگر اين كتاب در ادامه معتقد است: تمام حرف ما اين است كه اگر به فرض يك حكومت ديني از همه جهت تمام و كمال به دست مومنين ناب مخلص تشكيل شد آنچه نبايد اين حكومت به آن دست بزند و دخالت نمايد دين و ايمان و اخلاق مردم است! دولت يعني زور و قدرت در برابر تجاوز بيگانگان و تجاوز مردم عليه يكديگر نه در مقابل عشق و عقيده و عبادت و رابطه انسان با خدا يعني آزادي و تقرب.

وي همچنين اظهار داشته است: اگر حكومت ديني، انسان مومن ساز نيست ولي انسان ديندار،‌ دولت حق ساز هست كه به فرموده نبي اكرم: كيف تكونون يولّي عليكم (نقل به مضمون).

و در ادامه تاكيد مي كند: ديني كه به خاطر دنيا پرستيده شود و خدايي كه براي درد و آرزوهاي دنيا پرستيده شود يا آخرت و بهشت و ثوابي كه در راه خواسته هاي دنيا تامين گردد نه دين است و نه خدا و نه آخرت،‌ شركي است در كنار و در برابر توحيد و مصداقي از بازگشت به عقب يا خسران و هلاكت.

همچنين تبديل توحيد به شرك،‌ انصراف از دين و سلب اميد و ايمان مردم،‌ تصرف دين و دولت به دست رهبران شريعت كه در تجارب متعدد تاريخي نتيجه مطلوبي نداشته و ركود فكري و عملي جامعه و انتظار داشتن تمام تحولات بشري از دامن دين نتايجي است كه به نوشته بازرگان در صورت شكل گيري چنين حكومت و جامعه اي به بار خواهد آمد.

بازرگان در انتهاي كتاب نيز به نقش روحانيان در برابر تمدن جديد فرنگي و واكنش مقاومت گرانه اكثريت ايشان در مقابل افكار مترقي و از جمله تحريم علوم غربي را ماحصل عدم دقت به اين موضوع دانست كه رويكرد اروپاي بعد از رنسانس به دنيا براي تعيش نبود بلكه براي توليد و توسعه و تكامل بود.

روزنامه نگار جوان همشهري در ابتداي صحبت خود به معرفي كتاب «آخرت و خدا؛ هدف بعثت انبيا»  پرداخته و در معرفي آن گفت: اين كتاب، تفسير و تكميل سخنراني مهندس مهدي بازرگان در جشن مبعث انجمن اسلامي مهندسين در بهمن ماه 1371 و نيز  سمينار بررسي آن با حضور برخي انديشمندان ميهنمان در بهمن ماه 1372 در قالب بحث و بررسي نظريات ابراز شده در 239 صفحه تدوين و به همت مؤسسه خدمات فرهنگي رسا براي اولين بار در سال 1377 در تهران منتشر گرديد.

 وي با اشاره به اين نكته كه در اين معرفي كتاب و نقد و بررسي آن به زندگي سياسي ايشان كاري نداريم و مقصود ، تنها بررسي افكار مهدي بازرگان است، ادامه داد: از بازرگان 350 اثر در قالب سخنراني، مقاله و كتاب به ميراث مانده است.  

خواجوئي همچنين افزود: وي به همراه آيت الله سيد محمود طالقاني و يدالله سحابي در سال 1342 كه انسداد سياسي شكل گرفته بود به علت تشكيل نهضت آزادي و به اتهام اقدام عليه امنيت كشور به 10 سال زندان و تبعيد به برازجان محكوم شد و در دادگاه نظامي به ايراد سخنراني عليه استبداد وقت پرداخت. دولت بازرگان كه به عنوان دولت انتقالي به جمهوري اسلامي به فرمان آيت الله امام خميني در 17 بهمن 57 شكل گرفته بود در اعتراض به اشغال سفارت يك كشور خارجي (آمريكا) در 13 آبان 58 استعفا و سقوط كرد. مهدي بازرگان در سفري به انگيزه درمان در سال 1373 در بدو ورود به فرودگاه زوريخ در سوئيس درگذشت .

در پايان اين نشست نيز پرسش و پاسخ ميان چند نفر از حاضران و مجري و سخنران درباره ديدگاه كمينه گرايي ديني ارائه شده شكل گرفت.

منبع: کلبه کتاب کلیدر

لینک های مرتبط:  نشست های عصر کتاب/  دومین نشست عصر کتاب: قیصر امین پور/نشست سوم: جهان هولوگرافیک/ نشست شاملو/ سفر به یونان/ برنامه های پاییزه/ تا سایه سار سیمرغ/ شکسته بسته ترین جمله جهان/بازانديشي عطار و واكاوي مقدمه هاي او/