از سي مرغ داستان تا عنقاي عشق در بررسي «تا سايه سار سيمرغ»
گزارش حسن خواجویی: دهمين نشست «عصر كتاب» با هدف بررسي كتاب «تا سايه سار سيمرغ» اثر محمد كاوياني، بعدازظهر سه شنبه 30 شهریور ماه 89 در سالن کتاب های مرجع کتابخانه عمومی دکتر شریعتی نیشابور برگزار شد.
در ابتدای این نشست، خانم «ابوالفضلی» به نمایندگی از کتابخانه عمومی دکتر شریعتی به معرفی منتخبی از کتابهای تازه رسیده به کتابخانه پرداخت. ایشان همچنین از طرحی با عنوان «کتاب من» یاد کرد که مطابق آن مراجعه کنندگان به کتابخانه های عمومی می توانند کتاب های دلخواه خود را که در کتابخانه موجود نیست سفارش بدهند تا در لیست خرید کتابخانه قرار گیرد.
سپس محمد كاوياني، نويسنده «تا سايه سار سيمرغ» – درباره شيخ نيشابور و گزيده اي از منطق الطيرش- به ایراد سخن پرداخت.
به روايت وي و به نقل از «تذكره الشعرا» ي دولتشاه سمرقندي، عطار نيشابوري كه نامش محمد بود و پدرش ابراهيم كه ظاهرا عطار و پزشك بوده در كدكن زاده و درگذشته است. البته سال مرگ وي به نظر اين دبير ادبيات مدارس نيشابور احتمالا 627 قمري بوده يعني مخالف روايت مشهور كه مرگ عطار را در 618 قمري و مقارن حمله مغول گزارش كرده است.
همچنين سخنران به نقل از شفيعي كدكني در مقدمه «زبور پارسي» خاطرنشان می کند: استادي وي با چند سلف اختلاف به ابوسعيد ابوالخير مي رسد و عقيده مذهبي اش نيز سني مسلكي بوده كه البته چاشني ارادت به اهل بيت را ضميمه اش مي كرده است.
آقاي كاوياني مي گويد: برخي عطار را آدمي پرگو و شمار آثارش را به 114 (مشابه عدد سور قرآن مجيد) دانسته اند ولي عامه محققان در انتساب 7 اثر به وي اشتراك نظر دارند. وي در همين زمينه انتساب «جواهرنامه» و «شرح القلب» را به عطار نفي مي كند و از بررسي صحت و سقم آثار منتشر شده موجود در بازار نشر توسط اهل حل و عقد ادبي به شيخ نيشابوري استقبال مي كند.
به راي وي، ديوان قصايد، مختارنامه، الهي نامه، اسرارنامه، مصيبت نامه، تذكره الاوليا و منطق الطير را آثار اصلي عطار تلقي كرده اند. از اين ميان به نظر سخنران، الهي نامه چون پختگي نظم اسرارنامه و منطق الطير را ندارد مربوط به دوره جواني وي است و معتقد است كه بديع الزمان فروزانفر نيز مصيبت نامه را به علت ويژگي هاي ادبي آن سنتي نو در عرصه ادبيات فارسي در عصر خويش ارزيابي كرده است.
كاوياني كتاب خود را گزينش 500 بيت از مجموعه منطق الطير مي داند كه با هدف علاقه مندسازي و آشناسازي مخاطبان كم حوصله امروزي با داستان بي حواشي و زوايد، منتشر شده است.
وي عبارت منطق الطير را برگرفته از ادبيات قرآن (نمل/16) مي داند و از نشر كتابي با نام رساله الطير به خامه ابوحامد محمد غزالي به عربي و نيز مشابه آن رساله كه شايد ترجمه اش بوده به فارسي از سوي خواجه احمد غزالي كه برادر غزالي بزرگ بوده است نيز خبر مي دهد. پادشاه پرندگان در هر دو داستان البته سيمرغ بوده كه در عربي عنقا ناميده مي شود و به نظر سخنران شايد عطار در پردازش اين اثر از آن كتاب هم مايه گرفته باشد.
البته بعدها شيخ سهروردي و خاقاني شرواني هم در آثار خويش به زبان پرندگان در قفس مانده اشارت هايي داشته اند كه قابل مداقه است.
«محمد صفايي» ديگر سخنران اين نشست بود كه درباره جنبه معنوي آثار عطار به خطابه نشست و گفت: از نگاه استاد شفيعي كدكني عرفان چيزي جز بيان زيباشناختي دين نيست و همه تجربه عارفانه در ماجراي معراج پيامبر در فشرده ترين كلام پا بيرون نهادن از خود است.
وي تجربه عرفاني را فردي تلقي كرده و به همين دليل معتقد است كه داستان سي مرغ عطار كه تجربه اي جمعي بوده يقينا عارفانه نيست.
به نظر وي مقدمه چيني هاي عطار در بيان داستان هايش رمزگشاي مناسبي براي آثار تفصيلي وي است كه البته در عطارپژوهي معاصر بيشتر تمركز و تكيه بر منطق الطير است كه وي آن را شايسته نمي ديد.
صفایی معتقد است تجربه عرفاني تن به تجربه انساني هم مي دهد و گوشه نشيني را اختيار نمي كند اما در آن متوقف نمي ماند.
سخنران خاطرنشان می کند ولايت معنوي در نفي اراده معطوف به قدرت شكل مي گيرد و با اعراض از قدرت هاي دنيایي معنا پيدا مي كند.
وي با اذعان به روايت عطار از انا الحق گويي حلاج ابراز عقيده مي كند: عطار تجربه عرفاني را بيرون رفتن از خود – خلق به سمت خود – حق مي داند و اگر این نظر با ديدگاه هاي اومانيستي خلط نشود بايد دعوي كنم كه عطار منزل حضور انسان در عالم كثرت يا وحدت را عين اتحاد انسان با صاحب خانه كه بشر يا خدا باشد مي داند.
وي در پايان تاكيد كرد كه گزارشگري عطار در آثارش قابل تامل و بازانديشي براي علاقه مندان به مقوله عرفان در ادب فارسي است.
بدین ترتیب آخرین نشست «عصر کتاب» در فصل تابستان به پایان رسید. مجید نصرآبادی، دبیر این جلسات، در سخنان پایانی خود برنامه دور تازه جلسات را به اطلاع حاضرین رساند و یادآوری کرد که از این پس «عصر کتاب» روزهای شنبه ساعت 6 بعدازظهر در سالن شماره 4 امور فرهنگی اداره ارشاد نیشابور برگزار می شود و پذیرای دوستداران کتاب و علاقمندان مباحث فرهنگی خواهد بود.
منبع: كلبه كتاب كليدر
لینک های مرتبط: نشست های عصر کتاب/ دومین نشست عصر کتاب: قیصر امین پور/نشست سوم: جهان هولوگرافیک/ نشست شاملو/ سفر به یونان/ برنامه های پاییزه/ تا سایه سار سیمرغ/ شکسته بسته ترین جمله جهان/