۩ Crisis ۩

ياد آر ز شمع مرده ياد آر (مجموعه مقالات: گزیده مقالات مجله رودکی، 1350- 1357)
سید حسین نصر، رضا داوری، محمد استعلامی، دکتر شرف‌الدین خراسانی، حسین بحرالعلومی، محمود نیکویه، محمد جعفر محجوب، ابراهیم صفائی.
سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 1381
127ص.

یکی از آن دسته کارهای خوب وزارت فخیمه ارشاد چاپ موضوعی مقالات مجله رودکی بود. این ماهنامه در پیش از انقلاب با رویکردی حرفه ای و نوین، دست به انتشار مقالاتی از نویسندگان معروفی می زد تا بتواند در برابر ابتذال گرایی برخی از نشریات قد علم کند. البته نویسندگانی که در آن زمان برای رودکی قلم می زدند، به این معروفی این زمان نبودند، اما همگی از اساتید فن خود به شمار می آمدند. برای من جالب است که امروز مقالاتی را می خوانم که حسین نصر، دکتر شرف، داوری و دیگران در آن روزگار می نوشتند.
اما نکته جالب این است که این وزارت آمده است مقالات آن زمان را گلچین کرده است، آن هم همان طوری که ایدئولوژی حاکمه خواسته است. در مقدمه می آورد: «مقالاتی که اغلب از دیدگاه خاص سیاسی فرهنگی حاکم در حکومت گذشته به رشته تحریر درآمد، و با مبانی عقیدتی و سیاسی مردم ایران هماهنگی ندارد. از این رو انتشار دوباره آنها نیز فایده و ضرورتی ندارد.»
یا این آقایان بی خبرند یا این که خودشان را به بی خبری می زنند. این سرانجام هر حکومت ایدئولوژیکی است که آن چه را برای خود می پسندد، برای دیگران نمی پسندد.
اگر آن دسته از مقالات در آن زمان با مبانی عقیدتی ما مشکل داشت، آیا آنچه که شما امروزه نشر می دهید با مبانی ما مشکل ندارد. تا کی باید این نگاه بالادستی وجود داشته باشد و یک سری آدم برای ما تعیین تکلیف کنند که کدام دسته از کتب و مقالات برای ما مفیدند و کدام دسته نه! خب همین نگاه بالا دستی در دوره پیشین بود، همچنان که شما نیز آن را اجرا می کنید.
به هر تقدیر، مقالات این مجموعه پیرامون فارابی، دهخدا، دکتر معین، بهار و صادق هدایت است و خواندنش خالی از لطف نیست.
اما آنچه که برایم جالب بود، عنوان کتاب است و نشان دهنده این است که دست های در همین وزارت فخیمه است که باید قطع شود، چرا که عنوان کتاب نشان از آزادیخواهی دارد و از قطع شدن دستان دگماتیسم حکایت می کند.
شعر " ياد آر ز شمع مرده ياد آر" دهخدا که در سوگ "میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل" نوشته شده است، مسمطی زیبا از ظرفیت های شعر پارسی است.
"میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل" از دوستان نزدیک  دهخدا بود که در جریان به توپ بستن مجلس توسط محمد علی میرزا، اعدام شد و شبی دهخدا او را در خواب می بیند که خطاب به دهخدا می گوید: "چرا نگفتی که او جوان افتاد!" و دهخدا پس از بیدار شدن از خواب این شعر را به یاد او می سراید، به یاد دوستی که در 32 سالگی شهید شد. من پوستر از "صدیق" دارم که یک نقاشی خط است و آن را در سالهای 1372 خریداری کردم و در آن همین شعر با تصاویر دهخدا و "میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل" نقاشی شده است.
همزمانی خواندن این کتاب و این شعر با شهادت ندا در وقایع اخیر برای من بسیار قابل توجه است و علت وجودی نوشتن این شد.

این هم مقاله ی مغرضانه در سایت  راسخون که برای روزنامه ی "صور اسرافیل" نوشته شده است و مقاله ای دیگر درباره دهخدا.

امتیاز من به این کتاب ۵/۲ از ۱۰ است.

و اینک مسمط مشهور دهخدا را بخوانید:

[ یاد آر ز شمع مرده یاد آر / علامه علی اکبر دهخدا ]

اي مرغ سحر! چو اين شب تار
بگذاشت ز سر سياهكاري
وز نفحه ي روح بخش اسحار
رفت از سر خفتگان خماري
بگشود گره ز زلف زرتار
محبوبه ي نيلگون عماري
يزدان به كمال شد پدیدار (در نسخه کتاب بالا "نمودار" ذکر شده است)
و اهريمن زشتخو حصاري

ياد آر ز شمع مرده ياد آر!

اي مونس يوسف اندرين بند!
تعبير عيان چو شد ترا خواب
دل پر ز شعف، لب از شكرخند
محسود عدو، به كام اصحاب
رفتي برِ يار و خويش و پيوند
آزادتر از نسيم و مهتاب
ز آن كو همه شام با تو يك چند
در آرزوي وصال احباب

اختر به سحر شمرده، ياد آر!

چون باغ شود دوباره خرّم
اي بلبل مستمند مسكين
وز سنبل و سوري و سپرغم
آفاق، نگارخانه ي چين
گل سرخ و به رخ عرق ز شبنم
تو داده ز كف قرار و تمكين
ز آن نوگل پيش رس كه در غم
ناداده به نار شوق تسكين

از سردي دي فسرده، ياد آر!

اي همره تيهِ پور عمران
بگذشت چو اين سنين معدود
و آن شاهد نغز بزم عرفان
بنمود چو وعدِ خويش مشهود
وز مذبح زر چو شد به كيوان
هر صبح شميم عنبر و عود
زان كو به گناهِ قوم نادان
در حسرت روي ارض موعود

بر باديه جان سپرده ، ياد آر!

چون گشت ز نو زمانه آباد
اي كودك دوره ي طلائي
وز طاعت بندگان خود شاد
بگرفت ز سر خدا، خدائي
نه رسم ارم، نه اسم شدّاد
گِل بست زبان ژاژخائي
زان كس كه ز نوك تيغ جلاد
مأخوذ به جرم حق ستائي

پيمانه ي وصل خورده ياد آر

این کارتون زیبا با عنوان "خواستن توانستن است" را در این وبلاگ ببینید. جالبه.