نقدی بر جهان هولوگرافیک The Holografic Universe اثر مایکل تالبوت (Michael Talbot )
جهان هولوگرافیک The Holografic Universe
مایکل تالبوت (Michael Talbot )
داریوش مهرجویی
ناشر: هرمس، چاپ پانزدهم: 1389
۴۴۶ صفحه
7500 تومان
بعضي از كتابها خودشون رو به زور به ما تحميل مي كنند و ما هيچ چاره اي نداريم جز خواندنشان. جهان هولوگرافیک يكي از همين دسته كتاب هاست. به همين دليل مناسب ديدم كه چند نكته پيرامون اين كتاب از نظرگاه خودم بنويسم:
1. اين كتاب در طي سه سال گذشته به چاپ پانزدهم رسيد و اين يعني كه با اقبال خوبي از طرف خوانندگان مواجه شده است. مهرجويي كه پس از لو رفتن فيلم "سنتوري"اش در شبكه هاي خانگي، با شكست اقتصادي بدي مواجه شد، اين كتاب براي ارمغان اقتصادي مناسبي برايش بود.
2. مهرجویی در مقدمه کتاب مینویسد:
«کتاب جهان هـولوگرافیک را نخست چـند سـال پـیش دوست عـزیزم داریوش شایگان در سفر آمریکا کشف کرد و گویا چنان به هیجان آمده بود که چند روز بعد را فقط صرف صحبت در باب این کتاب کرده بود.
شایگان به خصوص تئوریهای دیوید بوهم، فیزیکدان برجسته کوانـتوم، و نیز کارل پریبرام، متخصص فیزیولوژی اعصاب، و مفهوم نـظم مسـتتر implicate order و نظم نامستتر explicate order و کل جهان هولوگرافیک را جالب و هیجانانگیز یافته بود. آوازه کتاب به زودی به خانم گلی ترقی و به من هم رسید. خانم ترقی هم که آن را خوانده بود مثل داریوش شایگان به سخنپراکنی و ابراز هـیجان پرداخت و خلاصه حسابی مرا شیفته کرد.
او البته علاوه بر ایده دو نظم مستتر و نامستتر که بیشتر زنگ صدای جهان مثلوار افلاطون را میداد، از این که جهان هولوگرافیک در حالی که آنجاست و دیده میشود، مثل تصویر سه بعدی پرنس لیا در فیلم جنگ ستارگان، آنجا نیست و وقتی دستتان را از میانش رد میکنید هیچ چـیز نـیست، و نـیز از بـینـهایت حـوادث و موقعیتهای شگفتانگیز کتاب میگفت و مدام به دنـبال گوش شنوا میگشت تا آنها را دقیق و مفصل صورتبندی کند.
و من وقتی آن را خواندم، عین یک داستان شیرین هیجانانگیز بود که در عین حال داشت به سؤالهای بزرگ هستیشناختی، یزدانشناختی و فلسفی مـن نیز جورخاصی جواب روشن امروزی میداد ( فارغ از رمز و راز و ابهام) که تا حدی باوریذیر مینمود.
البته شاید برای قوم متافیزیکزده ما که خاطره قومیمان آکنده از صورتـهای ازلی و مثالی است و چه بخواهیم چه نخواهیم دربند شهرهای خیالی جـابلقا و جابلسا و صور معلقیم و عالم مثالی را که به جد میگیریم نه از جنس ماده است و نه از جنس روح، بلکه معلق میان این دوست، برای ذهنیتهایی از ایندست، این کتاب بیش وکم همان مفاهیم را به زبان مدرن علمی امروزی بیان میکند (و نویسنده معتقد است برای عموم مردم نوشتهشده نه متخصصان فیزیک و فلسفه، و اگر خواننده بتواند سی چهل صفحة اول را تحمل کند،کتاب او را برده است) و نشان میدهد که معجزه تولید نان در صحرای جلیله به دست عیسی مسیح، یـا شیءسازی سای بابا از هیچ در فضا، با هر یک از معجزاتی که خود کتاب به دقت و یک به یک با جزئیات برمیشمرد. همه اینها در آن مفهوم اساسی تئوری بوهم مبنی بر ایده «همبستـگی ماهوی همه چیزها»، به خوبی میگنجد.
از آنجا که وجه عمیق واقعیت موجود جهان ما امواج و ذرات متحرک لامکان و فرکانسهای بیشماری است که در هر لحظه هرجا هستند، که هم موجاند و هم ذره، و تمام جهان ما، کهکشانهای ما و حتی فضاهای خالی ما را احاطه کردهاند، این جهانی است که در آن سنگ وکوه و خاک و آب دارای شعورند و میتوانند آگاهانه به امواج یا ذرات ساطعشده از ذهن ما پاسخ دهند. و از طرفی آگاهی انسانی نیز علاوه بر موج میتواند خاصیت ذره داشته باشد و طبق قانون لامکان ذرات زیراتمی، میتواند هر لحظه هرجا باشد. جنبش فراروانـی (کـه
برگردان خوبی برای واژه psychokinesis نیست) ، یا متحرک ساختن اشیا از راه دور، که بخوبی در ایدة همبستگی ماهوی جا میگرد، همراه با طوماری از اعمال و کردار فراطبیعی را در این کتاب، نویسنده پشتسر هم قطار کرده است تا یکی از یکی دیگر حیرتآور و شگفتانگیزتر باشد.
جهان هولوگرافیک آن جـهانی است که هر قطعه کوچک و هر ذره آن قطعه، تمام ویژگیها و اطلاعات کل را در بر دارد، یعنی تمامی محتوای کل در هر جزء نیز مستتر است. و این بهواقع خصلت مغز ماست که ساختاری هولوگرافیک دارد، و خاطره و درد و تجربه و برخی چیزهای دیگر را نهتنها در مغز که در هر ذرة کوچک آن نیز نگهداری میکند و نیز همین خصلت کلـی این جـان ماست کـه جهانی هولوگرافیک است.
در این کتاب، اتفاقاً بخشی هم هست که از علما و عرفای مکـاتب عرفانی ایران و از شـهرهای خیالی-مثالی جابلقا، جابلسا و غیره سخن میگوید و اینکه چگونه این حکیمان بزرگ به راز آن جهان، یا واقعیت دیگر یعنی نظم مستتر پی برده و گاه در صور خیال و بینش اساطیری خود، یا در خوابها ر خیالهایشان آنها را به وضوح میدیدهاند. بوهم معتقد است که علاره بر راقعیت آروینی (آمپربیک) موجود که همان نظلم پیدا و نامستور است، نظم دیگری هم هست که ناپیدا و در خود پوشیده است و این همان جهان امواج و فرکانسهای تداخلیافته بیشـکل است که ما از عهدة دیدن شکل واقعـی آنها، جز از طریق ابزار ر ادوات خاص ( مغز ما ) ، برنمیآییم. ابن جهان فرکـانسها وقتی با گیرندههای حواس و مغز ما ارتباط برقرار مـیکند، از میان ساختار خاص مغز ما همچون صافی گذر میکند و به سنگ و کوه و شن تبدیل میشود. حال کدام یک از این واقعیتها واقعیتر است؟ خاصیت دیگرکتاب آن است که شاید تلنگر ناچیزی باشد به کـسانی که موج مدرنیته دل و ایمانشان را شبههدار کرده و غبار شک بر آن نشانده است، و نـیز آنـهایی که از سخنان متافیزیکـی بیمحتوا خسته شدهاند و هنوز برای عقل و منطق انسانی احترام قائلاند؛ تلنگری ناچیز برای رسیدن به آگاهیای هر چند محدود.»
عكس آنچه كه مهرجويي در مقدمه كتاب مي آورد، ملت ما يك قوم "متافيزيك زده" نيست. براي مردمان ما آن گونه نبوده است كه "فوج مدرنيته دل[مان] را" بربايد، بلكه قشر به ظاهر روشنفكر ما بيشتر دلبستهي پست مدرن شده اند تا مدرنيته. اين ملت واقعاً شيداي متافيزيك اند و شاهد اين مدعا تيراژ بالاي همين كتاب است كه در برابر كتب فلسفهي مدرن از اقبال بسيار بيشتري برخوردار بوده است.
البته اشخاصي چون داريوش شايگان و گلي امامي در ميان جامعه روشنفكر ايراني از اعتبار بالايي برخوردار هستند اما اين امر دليلي بر پذيرفتن ذوق و سليقه ي آنان نيست. البته كاملا واضح است كه منش آقايان مهرجويي و شايگان و البته خانم امامي كاملا عرفاني است. پس تاييد چند نويسنده و يا دم زدن از مطالب آن دال بر اين نيست كه خواننده ايراني نيز چشم بسته دل به تمام مطالب كتاب دهد.
3. هراز چند گاهي در ايران كتبي از اين دست پرفروش مي شود. "ارابه خدايان" اثر اريك فون دانيكن، "انسان موجود ناشناخته" اثر آلكسيس كارل و "انسان روح است نه جسم" از اين دست كتب مي باشد. كتاب هايي كه پر از دنياهاي شگفت انگيز و اعمال خارق العاده است و جذاب براي خواننده هاي كه عشق "سوپرمن" و "مرد عنكبوتي" شدن دارند. و البته كاراكترهاي فيلم "ماتريكس" برادران واچوفسكي، همانند "نئو" نيز نمونه اي ديگر از اين دست است. انسان هايي كه در خيال خامي كه در سر مي پروانند، ميل به قدرت دارند، يعني همان چيزي كه يونگ و نيچه از آن دم مي زدند. پس طبيعي است كه نه در ايران بلكه در جهان اين كتاب و از اين دست كتب، پرفروش گردد. البته شايد بي دليل نباشد كه اين كتاب در رسته ي كتب علمي – تخييلي دسته بندي شده است.
4. نظريه هوگرافيك بنا به نص صريح خود مولف با چالش هاي بسياري مواجه است، به طوريكه نظريه بوهم و پريبرام هركدام مخالفين جدي خاص خود را دارد. حتي خود بوهم اذعان مي كند كه نظريه اش توسط همه فيزيكدان ها مورد تاييد نيست. پس بالتبع توجيه تمامي اعمال خارق العاده دسته بندي شده كتاب نيز با مشكل مواجه مي گردد.
5. تالبوت مولف چند اثر ديگر از جمله، رازورزي (عرفانگرايي) و فيزيك مدرن (Mysticism and the New Physics )؛ فراسوي كوانتم (Beyond the Quantum)؛ تبعيت لطيف (Delicate Dependency)؛ باتلاق (The Bog )؛ دانشنامهي تناسخ: زندگيهاي گذشتهي تان (Your Past Lives: A Reincarnational Handbook ) و تاريكي اشياء (Night Things ) مي باشد. البته شايد كه 4 كتاب اخير مربوط به تالبوت ديگري باشد كه من در سايت آمازون يافتمش؛ هرچند كه عناوينش بي ارتباط با سرفصل هاي كاري تالبوت در "جهان هولوگرافيك" نيست.
6. اين هم رويكرد جالبي است كه گروهي به مدد علم مدرن در پي اثبات سنت هاي (البته اگر نگوييم خرافه) كهن هستند. سنت هاي كه همان علم مدرن را نفي مي كند.اين موضوع براي من جالب است كه به مدد علم مدرن چيزي را ثابت مي كنيم كه خود نافي همان علم است.
7. من هنوز معتقدم كه ما بيشتر به خردگرايي انتقادي نياز داريم تا سنت گرايي تعبدي.
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::
داریوش مهرجویی در ویکیپدیا.
داریوش مهرجویی، فیلمساز، کارگردان، مترجم ایرانی است.
داریوش مهرجویی زمینه فعالیت فیلمساز، کارگردان، مترجم تولد۱۷ آبان ۱۳۱۸تهران
زندگینامه
در تهران بهدنیا آمد و تحصیلات مقدماتی را در تهران پشت سرگذاشت و بیست ساله بود که برای ادامهٔ تحصیل به آمریکا رفت. در سال ۱۳۴۴ ه.خ. از دانشگاه کالیفرنیا در لوس آنجلس لیسانس فلسفه گرفت.
در همین سال سردبیری نشریهٔ پارس رویو در لوسانجلس را بهعهده گرفت و سال بعد به تهران آمد و در سال ۱۳۴۶ نخستین فیلم خود به نام الماس ۳۳ که شکستی تجاری محسوب میشد و توجه منتقدین را هم به خود جلب نکرد، ساخت؛ اما در ۱۳۴۸ ه.خ با کمک غلامحسین ساعدی فیلمنامهٔ گاو را از روی یکی از داستانهای کوتاه عزادارن بیل نوشتهٔ ساعدی نوشت و کارگردانی کرد. این فیلم برای مهرجویی و سینمای ایران جوایز متعددی را در جشنوارههای بینالمللی به ارمغان آورد. گاو هم از نظر تجاری هم از نظر هنری فیلم موفقی از کار درآمد و فصل جدیدی در سینمای ایران گشود. طی چهل سال گذشته به جز وقفهٔ چند سالهٔ پس از انقلاب بهمن ۷۹ و وقایع بعد از آن که منجر به مهاجرت مهرجویی به فرانسه شد. او همواره یکی از فیلمسازان مطرح و پرکار ایرانی بودهاست.
فیلمشناسی
کارگردان
1.- الماس ۳۳ (۱۳۴۶)
2.- گاو (۱۳۴۸)، تهیهکننده، نمایش داده شده در جشنوارههای کن، برلن، مسکو، لندن، لوسانجلس و... و پخش شده در اغلب کشورهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی.
3.- آقای هالو (۱۳۴۹)، نمایش داده شده در جشنوارههای برلن، مسکو، لندن و...
4.- پستچی (۱۳۵۱)، فیلم هفتم از ده فیلم برگزیدهٔ جهان توسط منتقدین انگلیسی سالنامهٔ فیلم بولتن، ۱۹۷۱م.
5.- دایره مینا (۱۳۵۷)
6.- مدرسهای که میرفتیم (۱۳۵۹)
7.- اجارهنشینها (۱۳۶۵)، تدوین
8.- شیرک (۱۳۶۶)، تهیهکننده
9.- هامون (۱۳۶۸)، تهیهکننده
10.- بانو (۱۳۷۰)
11.- سارا (۱۳۷۱)، تهیهکننده
12.- پری (۱۳۷۳)، تهیهکننده
13.- لیلا (۱۳۷۵)، تهیهکننده
14.- درخت گلابی (۱۳۷۶)، تهیهکننده
15.- داستانهای جزیره (اپیزود اول، دختردایی گمشده) (۱۳۷۷)
16.- میکس (۱۳۷۸)، تهیهکننده، طراح صحنه و لباس
17.- بمانی (۱۳۸۰)، تهیهکننده، تدوین، طراح صحنه و لباس
18.- مهمان مامان (۱۳۸۲)، تهیهکننده
19.- سنتوری (۱۳۸۵)
20.- تولدت مبارک (۱۳۸۵)
فیلمنامهنویس
1.- الماس ۳۳ (۱۳۴۶)
2.- گاو (۱۳۴۸) با همکاری غلامحسین ساعدی.
3.- آقای هالو (۱۳۴۹) با همکاری علی نصیریان
4.- پستچی (۱۳۵۱)
5.- دایره مینا (۱۳۵۷) با همکاری غلامحسین ساعدی
6.- الموت (۱۳۵۴)
7.- قنات (۱۳۵۵ با همکاری هوشنگ گلشیری، بر اساس داستان معصوم ۳
8.- مدرسهای که میرفتیم (۱۳۵۹) با همکاری فریدون دوستدار
9.- تسخیر شدگان(۱۳۶۰) بر اساس رمان فئودور داستایوسکی
10.- سفر به سرزمین رمبو (۱۳۶۲)
11.- اجاره نشینها (۱۳۶۵)
12.- شیرک (۱۳۶۶) با همکاری کامبوریا پرتوی
13.- هامون (۱۳۶۸)، انتشارات زمانه
14.- بانو (۱۳۷۰)، بر اساس ویریدیانا، لویس بونوئل. تهران:تیراژه ISBN ۹۶۴-۹۰۸۳۶-۱-۵ ۱۳۷۷
15.- سارا (۱۳۷۱)بر اساس خانهٔ عروسک، هنریک ایبسن
16.- پری (۱۳۷۳)تهران:آمه ISBN ۹۶۴-۹۰۶۸۸-۸-۰ ۱۳۷۶ ، بر اساس فرانی و زویی، نویسنده: جروم دیوید سالینجر
17.- لیلا (۱۳۷۵)با همکاری مهناز انصاریان
18.- درخت گلابی (۱۳۷۶)بر اساس داستانی از گلی ترقی
19.- داستانهای جزیره (اپیزود اول، دختردایی گمشده) (۱۳۷۷)
20.- میکس (۱۳۷۸)
21.- بمانی (۱۳۸۰)
22.- مهمان مامان (۱۳۸۲) بر اساس داستانی از هوشنگ مرادی کرمانی
سایر
1.- ایثار(۱۳۵۵)، فیلم مستند کوتاه برای مرکز انتقال خون.
2.- الموت(۱۳۵۵)، فیلم بلند مستند داستانی در بارهٔ اسلام، تشیع اسماعیلیان برای تلویزیون ملی ایران. تا کنون نمایش داده نشدهاست.
3.- انفاق(۱۳۵۶)، فیلم کوتاه مستند، ۱۰ دقیقه، برای مرکز انتقال خون.
4.- بخشش(۱۳۵۶)، فیلم کوتاه مستند، برای مرکز انتقال خون.
5.- پیوند کلیه(۱۳۵۷)، فیلم کوتاه مستند، برای وزارت بهداشت و درمان
6.- سفر به سرزمین رمبو(۱۳۶۲). فیلم مستند داستانی برای تلویزیون فرانسه. براساس زندگی آرتور رمبو
جوایز
•- ۱۹۷۱م. ۱۳۵۰ه.خ. جایزهٔ منتقدان بینالمللی(مجمع بینالمللی منتقدان فیلم)، سی و دومین دورهٔ جشنوارهٔ ونیز. برای فیلم گاو.
•- ۱۳۴۹ ه.خ. جایزهٔ بهترین فیلمنامه از دومین جشنوارهٔ سپاس، برای فیلم گاو..
•- ۱۳۵۰ بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و جایزهٔ اول به عنوان بهترین فیلم، جشنوارهٔ سپاس برای فیلم آقای هالو.
•- ۱۹۷۱م. ۱۳۵۰ه.خ. جایزهٔ مخصوص هیئت داوران جشنوارهٔ بینالمللی فیلم مسکو. برای فیلم آقای هالو.
آثار مکتوب
ترجمه
1.- بعد زیبایی شناختی و زیباشناختی واقعیت اثر:هربرت مارکوزه
2.- جهان هولوگرافیک اثر: مایکل تالبوت، انتشارات هرمس
3.- یونگ، خدایان و انسان مدرن اثر آنتونیو مورنو
4.- نمایشنامههای غرب واقعی و طفل مدفون اثر: سام شپارد
5.- آوازهخوان طاس و ترس اثر اوژن یونسکو
سایر
•- ۱۳۴۵-۱۳۴۴ سردبیر مجلهٔ پارسریو منتشر شده در لوس آنجلس
•- ۱۳۴۴ بوف کور، رسالهای درباره رمان صادق هدایت به زبان انگلیسی
•- ۱۳۴۶ مقالهٔ مفتش بزرگ و روشنفکران رذل داستایوسکی
منابع
•زراعتی، ناصر(گردآورنده). مجموعهٔ مقالات در معرفی و نقد آثار داریوش مهرجویی، تهران: انتشارات ناهید ۱۳۷۵
•وبگاه سینمایی سوره، داریوش مهرجویی. بازبینی شده در ۵ آبان ۱۳۸۵
•مهرجویی، داریوش. جهانبگلو، رامین. هامون در گفتگوی داریوش مهرجویی و رامین جهانبگلو، دوم. تهران:انتشارات زمانه ۱۳۷۳
امتياز: ۵ از ۱۰
مرتبط: جهان هولوگرافیک، افسانه علمی-تخیلی است / به برهوت واقعيت خوش آمديد/ جهان موازی ثابت شد/ نقدی بر جهان هولوگرافیک/ هولوگرام بمثابه پاسخی مأیوسانه/ جهان های موازی/ بيوگرافي كامل مهرجويي در ويكي پديا/ جهان هولوگرافیک در عصر کتاب/