التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي" اثري متعلق به قرن پنجم  هجري است. اين اثر در حوزه تاريخ نگاري علم جاي مي گيرد و نويسنده را موسس علم مردم شناسي دانسته اند. التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي" منبعي مهمي براي كتبي چون "تاريخ الحكما"ِ قفطي و "عيون الانباء"ِ ابن ابي اصيبعه به شمار آمده است. "قاضي صاعد اندلسي" را نويسنده آثار "المولف في مقالات اهل الملل و النحل و في جوامع اخبار الامم من العرب و العجم" و "المولف في اصلاح حركات النجوم" دانسته اند.


از ديد بنفشه افتخاری، التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي" از دو زاويه قابل تامل است:


نخست آن كه تاريخ علم اروپايي به تاريخ حل مسئله اي خاص و يا تاريخ تكوين فلسفه و يا نظريه اي خاص مي پردازد و يا شاخه اي خاص از علم را مورد توجه دارد؛ اما قاضي صاعد به همه ابعاد علوم و نتايج فكر بشر توجه داشته است.


دوم آن كه اسلاف يوناني و ايراني قاضي صاعد به توالي زماني در تاريخ نگاري علم توجه شاياني نداشته اند، اما التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي" توجهي به تقسيم بندي هايي بر مبناي جغرافيا و زبان در نقل مطالب و رعايت تسلسل زماني دارد. به تعبيري مي توان گفت كه التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي" نخستين كتاب در تاريخ علم است.

"قاضي صاعد اندلسي"به گمان نويسنده، يك مورخ علم برون‌گراي مي باشد كه تمدن و علم را يك پديده اجتماعي مي داند كه از عوامل طبيعي نشآت گرفته است.

منبع: نگاهی به التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي"  (۴۲۰- ۴۶۲ ق)/ بنفشه افتخاری/ مجله تاریخ علم- شماره پنجم- ۱۳۸۵- ص: ۸۳- ۹۱.

* در حاشيه:


تنها چاپ التعريف بطبقات الاممِ "قاضي صاعد اندلسي"، به ترجمه دكتر غلامرضا جمشيد نژاد اول در سال 1383 و توسط پژوهشگاه علوم انساني صورت پذيرفته است. دكتر غلامرضا جمشيد نژاد اول را در سال 1378 در اولين كنگره خيام كه در نيشابور برگزار گرديد، ملاقات كردم. مردي متواضع بود و دعوت من را پذيرفت تا شبي در كنار من و ساير دوستانم باشد. شبي به ياد ماندني براي من و ساير دوستانم بود. زنده ياد "علي نجفي" نيز با ما بود و تا پاسي از شب را به بحث و جدل پيرامون مباحث كلامي و تاريخي گذرانديم. يادشان گرامي.